ارائه کننده:  سپیده یوسفی قلعه سلیمی
استاد راهنما: دکتر مهدی غلامعلی فرد
استاد راهنمای دوم: دکتر سیدمحمود قاسمپوری
استاد ناظر داخلی: دکتر سیدجلیل علوی
استاد ناظر خارجی: دکتر حمیدرضا کامیاب
نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر نادر بهرامی فر
تاریخ: 1403/07/03
ساعت: 14:30
مکان: سالن اصلی کاخ  

چكيده: 
جاده‌ها و آزاد‌راه‌ها بخش مهمی از زیر ساخت‌های حمل‌و‌نقل می‌باشند که در ایجاد ارتباط بین شهر‌ها نقش مهمی را ایفا می‌کنند. با این همه، شواهد بسیار زیادی از پیامد‌های منفی جاده‌ها بر روی زیستگاه‌ها، جمعیت حیات‌وحش و بوم‌سازگان‌ها وجود دارد که این پیامد‌ها بر روی حیات‌وحش روز افزون و اغلب غیرقابل بازگشت است. مطالعه حاضر با هدف ارزیابی پیامد‌های احداث آزادراه تهران- شمال بر مطلوبیت زیستگاه گونه‌‌های جانوری شاخص بخش شمالی منطقه حفاظت‌شده البرزمرکزی شامل پازن (Capra aegagruse)، پلنگ (Panthera pardus)، خرس قهوه‌ای (Ursus arctos)، مرال (Cervus elaphus)، گرگ Canis lupus))، کبک‌‌دری (Tetraogallus caspius) و شوکا (Capreolus capreolus) است. طبق نتایج کسب‌شده از مطالعه حاضر در میان رویکردهای مدلسازی توزیع گونه (SDM) برای گونه‌های پازن، پلنگ، کبک‌دری، خرس قهوه‌ای، مرال و شوکا روش حداکثر آنتروپی به عنوان تصویر مطلوبیت با صحت بالاتر با شاخص ROC برابر با 94/0، 96/0، 95/0، 95/0، 96/0 و 96/0 منتخب گردید. ولیکن برای گونه گرگ روش ارزیابی چند معیاره (MCE) با شاخص ROC  برابر با 94/0 دارای تصویر مطلوبیت منطقی‌تر و قابل قبول‌تری نسبت به سایرین بود. هم‌چنین نتایج اصلاح محدوده پراکنش گونه‌ها کاهش مساحت دامنه پراکنش گونه‌های مورد نظر را نشان داد. در تجزیه و تحلیل تنوع‌زیستی محاسبه شاخص‌های تنوع‌زیستی شامل تنوع آلفا، تنوع گاما، تنوع بتا و شاخص محدودیت دامنه (RRi) به میزان به ترتیب برابر با 6، 7، 32/6 و 0/99 انجام گرفت. به منظور بررسی پیامدهای احداث، ارزیابی زیستگاه برای دو دوره قبل و بعد از احداث اجرا شد که با محاسبه تغییرات زیستگاهی این نتیجه حاصل شد که بیشترین تغییرات مربوط به تبدیل کریدور بالقوه ثانویه و اولیه به مناطق نامناسب اما برای گونه گرگ تبدیل زیستگاه اولیه به مناطق نامناسب بود. هم‌چنین مدلسازی کیفیت زیستگاه طی دوره زمانی 2010 الی 2022 انجام گرفت که طبق آن تغییرات کاربری اراضی منجر به کاهش کیفیت زیستگاه در مناطق شمالی و افزایش آن در مناطق جنوبی به دلیل تبدیل اراضی کشاورزی به زمین‌های بایر بود و مناطق مرکزی بالاترین میزان کیفیت زیستگاه را به خود اختصاص داده‌اند. در نهایت نتایج ارزیابی ریسک زیستگاه نشان داد مناطق مرکزی از ریسک کمتری نسبت به سایر مناطق محدوده پراکنش برخوردار است. به طور کلی می‌توان از دستاوردهای این مطالعه برای برنامه‌ریزی‌های مکانی مانند به حداقل رساندن پیامدهای منفی احداث منطقه سوم آزادراه تهران- شمال استفاده کرد.