ایران، مانند سایر کشورها، نیازمند استفاده حداکثری از انرژی های تجدید پذیر است. این نیاز، به ویژه در بخش کشاورزی ضروری تر به نظر می آید زیرا بحث امنیت غذایی و توسعه اقتصادی در آن مطرح است. البته چالش های متعددی در مسیر دستیابی به توسعه در این حوزه وجود دارد. یکی از مهم ترین این چالش ها، فقدان مدل سیاست گذاری می باشد. هدف این پژوهش که در قالب رساله دکترای تخصصی سمیه ده حقی در رشته ترویج و آموزش کشاورزی انجام شد، طراحی یک مدل سیاست گذاری انرژی های تجدید پذیر در بخش کشاورزی ایران است.
در این پروژه برای دستیابی به هدف مذکور، سه گام اصلی در نظر گرفته شد. در گام اول با استفاده از روش مطالعه اسنادی و با بهره گیری از یک رویکرد مقایسه ای، به بررسی سیاست گذاری های مختلف در سراسر جهان پرداخته شد. منابع معتبر علمی از جمله مقاله ها، کتابها و مستندات مورد مطالعه قرار گرفتند و علاوه بر بررسی ادبیات موجود، مدل های سیاست گذاری نیز بررسی شدند و یک مدل پیش فرض پنج مرحله ای شامل تشخیص مشکل، تدوین سیاست، تصمیم گیری، اجرا و ارزشیابی سیاست طراحی گردید.
در گام دوم، سیاست های انرژی تجدید پذیر اتخاذ شده در اسناد بالادستی ایران، شامل29 سند، با استفاده از روش تحلیل محتوا، تجزیه و تحلیل شدند که 12مقوله استخراج گردید. مقوله ها عبارتند از: قوانین و مقررات، چشم انداز و سیاست گذاری، بهره وری انرژی، آموزش و ترویج، نهادها و سازمان ها، همکاری های بین المللی، کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست، توسعه دانش، پژوهش و تحقیقات کاربردی، نیروگاه ها و توسعه تجدید پذیرها، توسعه منابع انسانی، بومی سازی تکنولوژی و تجهیزات تجدیدپذیر و مقوله بازار و اقتصاد انرژی.
در گام سوم، با استفاده از اطلاعات حاصل از گام اول و دوم و نیز مصاحبه با متخصصان، پرسش نامه ای شامل 57 گویه طراحی گردید. جامعه آماری تحقیق را متخصصان سیاست گذاری انرژی تشکیل می دادند. روش نمونه گیری تصادفی بوده و70 پاسخگو به پرسش نامه پاسخ دادند. در تست پایلوت، پرسش نامه در اختیار 30 نفر از متخصصان قرار گرفت. اعتبار پرسش نامه حاضر، با استفاده از روایی صوری، نسبت اعتبار محتوا (CVR)، شاخص اعتبار محتوا (CVI)، تعیین شد. پایایی آن نیز با استفاده از آلفای کرونباخ (0/916) به دست آمد. همچنین، جهت تحلیل روایی و پایایی سازه های تحقیق شاخص میانگین واریانس استخراج شده (AVE) و پایایی مرکب (CR) محاسبه گردید. در بخش کمی نیز با استفاده از مدل معادلات ساختاری و روش حداکثر درست نمایی و با بهره گیری از نرم افزار لیزرل، برازش مدل در سطح خوب برآورد شد.
در مدل نهایی مشخص گردید که در سیاست گذاری انرژی های تجدید پذیر، مرحله ارزشیابی سیاست، با چالش بیشتری مواجه می باشد. چرخه سیاست گذاری نتایج حاصل از این پژوهش، می تواند به برطرف کردن نقص های متعدد چرخه سیاست گذاری انرژی های تجدیدپذیر کمک کرده و همچنین تضادهای رایج در این چرخه را کاهش دهد. در نهایت پیشنهادهایی جهت توسعه و ارتقای سیاست گذاری در بخش انرژی های تجدیدپذیر در بخش کشاورزی ایران ارائه گردید.
گفتنی است این پژوهش در قالب رساله دکترای تخصصی سمیه ده حقی با راهنمایی دکتر شهلا چوبچیان و مشاوره دکتر برات قبادیان از اعضای هیأت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه انجام شد.